Serwis Internetowy Miasta Pińczów

JUBILEUSZ TEATRU CIUT FRAPUJĄCEGO

3 komentarze

Krótka historia magistratu na Nowym Świecie – część druga

26 kwietnia 2020 | Andrzej Dziubiński, pinczow.com.pl | Wyświetleń: 1 149

Od lat 30. XIX wieku, gdy zabrakło ratusza – uosobienia władzy miejskiej, w dzielnicy Nowy Świat ukształtowało się nowe centrum administracyjne Pińczowa. Okazało się trwałe, bo istnieje już prawie dwa wieki.

Wyrosło wokół placu nazywanego Koński Targ i jego bocznych ulicach: Wdowiej, Źródlanej oraz Floriańskiej; ulicą główną stała się teraz Magistracka (wcześniej Zaratuszna, później 3 Maja). Tu również zainstalowała się najwcześniejsza siedziba burmistrza i ich urzędników: nieruchomość położona przy ul. Magistrackiej nr 319, która należała do Franciszka Jabłońskiego. Według opisu z 1846 roku ?dom, w którym mieści się kancelaria magistratu? jest murowany z kamienia łamanego, tynkowany, z dwóch stron pokryty gontem, z kominem murowanym??. Posesja była ubezpieczona. W Archiwum Państwowym w Kielcach, gdzie znajdują się akta Dyrekcji Ubezpieczeń w Warszawie z lat 1846-1866, zachowały się plany tej kamienicy – parter i piętro.

Z dziejami magistratu na Nowym Świecie wiążą się wypadki, które towarzyszyły wybuchowi powstania styczniowego. Warto przypomnieć ten epizod z historii miasta. Otóż
w sobotę po południu (prawdopodobnie 7 II 1863 roku), przybyli do Pińczowa powstańcy pod komendą Sipowicza: „Wszyscy zebrali się na Rynku. Sipowicz kazał burmistrzowi czytać Manifest Komitetu Centralnego, następnie sam ogłosił proklamację Langiewicza, po czym wśród okrzyków tłumu udał się na ratusz, gdzie zajął się mianowaniem członków komitetu powstańczego. Komitet składał się z burmistrza, dwóch radnych miejskich i z jednego członka kahału izraelickiego? W czasie jego pobytu [tzn. Sipowicza] w mieście dzieci chrześcijańskie i żydowskie obrzuciły błotem orły moskiewskie, zdjęły je i utopiły w stawie.”

W kilka lat po powstaniu styczniowym Pińczów stał się miastem powiatowym (1867), później siedzibą dekanatu pińczowskiego (1868) i wreszcie awansował do grona siedmiu miast guberni kieleckiej, które zachowały status miasta (1869, reszta została zamieniona
w osady).

Jednakże wiadomości o magistracie były rzadkie i lakoniczne. Źródła urzędowe podawały zazwyczaj tylko nazwiska burmistrzów, słowniki i encyklopedie z tego okresu piszą krótko- jest magistrat; krótko też napisał „Pamiętnik Kielecki na rok 1870″ o tutejszym Archiwum Akt Dawnych, że wśród akt miejskich przechowywane są pińczowskie z lat 1569-1807.

I jeszcze z korespondencji gazetowej:  Ponieważ gmach klasztorny [na Mirowie] był prawie pusty już od roku 1890, przeto obywatele miasta i Magistrat starali się o założenie tutaj szpitala. Po gruntownym odnowieniu gmachu klasztornego w roku 1906, założono tu szpital pod wezwaniem św. Juljana.

W początkach XX wieku,  Pińczów w latach 1914-1918  przeżył działania frontu nad Nidą i wycofanie Rosjan z Królestwa Polskiego (maj 1915) oraz następnie okupację austro-węgierską i zakończenie wojny światowej (listopad 1918). Przez ten czas władza praktycznie skupiała się w rękach urzędników wojskowych. Formalnie miastem zarządzał burmistrz, jego zastępcy i kilku radnych miejskich. Działał więc magistrat, który opracował budżet na drugie półrocze 1915 roku, w którym m.in. umieszczono: pensję burmistrza, kasjera, sekretarza, sekwestratora (urzędnika egzekwującego zaległe podatki i opłaty), kancelarzysty i dwóch woźnych (pracownicy spełniający podrzędne czynności, jak np. roznoszenie korespondencji, informowanie interesantów); wydatki kancelaryjne: papier, opał, oświetlenie; dla burmistrza na mieszkanie; koszta czynszu opłacanego
Aleksandrze Koniuszewskiej (Była to kolejna właścicielka posesji z magistratem) za wynajem lokalu, w którym znajduje się magistrat, kasa i szopa pożarna.

Ostatni rok Wielkiej Wojny przyniósł zmiany w magistracie, który przekształcił się,
w czerwcu 1918 roku, w Tymczasowy Zarząd Miasta Pińczowa na czele z kierownikiem Wincentym Pachelskim oraz członkami: Edwardem Szatafrowskim, Izaakiem Rapoportem
i Henrykiem Sturtzem. Wkrótce zlikwidowano Generalne Gubernatorstwo, a  administracja została przejęta przez Polaków, Pińczów został miastem wolnej Rzeczypospolitej.   

Lokalna gazeta Głos Pińczowski z 1922 r. podała m.in.wiadomość,że lokal Towarzystwa Biblioteki Publicznej mieści się naprzeciw magistratu (obecnie ul.Dygasińskiego), a więc w starym miejscu.Zachowała się fotografia kancelarii burmistrza oraz lustracja jego biura. W niebogatym wnętrzu było tu m.in. : 9 stołków wiedeńskich i 10 krzeseł, które odkupiono od kinoteatru Zorza, tamże odważniki ( 1,4 i 5 funtowe) oraz mosiężna miara zwana  czetwierykiem (były to wzorce, używano je w razie sporów między kupcami a nabywcami). Areszt miejski wyposażony w 5 sienników i 4 poduszki z siana (stan z 1922 r.). Ponadto Spis abonentów sieci telefonicznych. Rok 1934 odnotował : magistrat   -tel.6, rozmównica publiczna – tel.60.

We wrześniu 1939 r. oddziały niemieckie spaliły miasto, w pożarze spłonął m.in. budynek magistratu razem z aktami i księgami miejskimi. Po ustaniu działań wojennych zaczęła się kilkuletnia okupacja. Tymczasem magistrat zainstalował się w nowym lokum przy ul.3 Maja, na zapleczu dawnej poczty, w podwórzu. (Właścicielką było Ludwika Króliszowa-Niewęgłowska). Działalność władz miejskich ograniczała się do wykonywania poleceń władz niemieckich. Mówi o tym obszernie Księga protokołów  z obrad doradców przy Burmistrzu m. Pińczowa obejmująca lata 1940-1943 oraz jeszcze inne dokumenty z epoki. Na czele miast stał burmistrz i Zarząd Miejski, sprawujący funkcję przy pomocy kilku doradców, których mógł powoływać spośród mieszkańcow. Byli to wtedy: Wojciech Hat, Stanisław Wiktor Kobierski ,  Marian Nowacki, Jan Pawlik i Feliks Sierantowicz. W kwietniu 1942 r. burmistrz wydał Zarządzenie w sprawie ustalania planu pracy w Zarządzie Miejskim, gdzie m.in. odnotowano funkcje i nazwiska urzędników magistrackich. Burmistrzem był Michał Chmielewski , jego zastępca, wiceburmistrz Jan Domański, na posadzie był krótko; Dział  Administracyjny: sekretarz Franciszek Kempkiewicz, wicesekretarz Wincenty Gawroński, referent rolny Wincenty Przegrałek, referent budowlany (vacat), tłumacz referent Władysław Jabłonka i kancelista-maszynista Leon Nastalski. W Dziale Rachunkowo-Kasowym pracowali: rachmistrz Barbara Chudobiecka i kasjer Antoni Zgierski. Ponadto Zarządowi Miejskiemu podlegały trzy: rzeźnia, wodociągi oraz targowisko.

Po drugiej wojnie władze miejskie pracowały w pomieszczeniach prowizorycznych, ponieważ magistrat dalej nie miał budynku osobnego. Zachowana, w Archiwum Państwowym w Kielcach, ?Księga ewidencji nieruchomości? wylicza 14 obiektów zarządzających przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, ale nie nadawały się raczej na biura ze względu na niski standard. Takim lokalem (na przykład) miał być lokal na ul. Floriańskiej: budynek wolno stojący, oficyna, parterowa; 2 izby ? razem 19 mkw; materiał : kamień i gonty; kanalizacja – nie; elektryczność – tak; woda na odległość 150 m (w pobliżu pompa na Rynku); piec – tak; wilgoć- tak; grzyb – nie; ustępy, śmietnik drewniany.(Właścicielem był dawny burmistrz Michał Chmielewski, który został zesłany do Rosji).

           W latach 1948 – 1952, został wybudowany obszerny gmach piętrowy na działce Aleksandra Zamojskiego, pomiędzy Wdowią a Źródlaną, frontem na plac Konstytucji 3 Maja. Gmachem zarządzało  Powiatowe Prezydium Rady Narodowej, tzn. starostwo.  

3 odpowiedzi na “Krótka historia magistratu na Nowym Świecie – część druga”

  1. zenekzeskowronna pisze:

    a może oprócz opisu byłych burmstrzów i naczelników, historii budynków coś powiedzieć, aby to miasto zaczęło się rozwjać, albo dać propozycję, żeby znalazło się chociaż jedno miejsce pracy

  2. Placek pisze:

    Podziekujmy niemcom za spalenie miasta wraz z wiekowymi dokumentami, ale jak mówi się o odszkodowaniach to tylko wymienia się Warszawę, tak jakby tylko ona została zniszczona, otóż właśnie inne miasta również były palone i Pinczowowi tez należy się odszkodowanie.

  3. Jozin z Bazin pisze:

    Może tym razem krótka historia o budynku na obecnej ul. żwirki i Wigury. Było nie tak dawno tam biuro rachunkowe. A wcześniej ratusz? proszę o info.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *


Masz pytania? Napisz do nas:
redakcja@pinczow.com