Serwis Internetowy Miasta Pińczów

Pińczowski Klub “Pięć aSÓW” na Wielkim Boju Planszówkowym w Kielcach!

0 komentarzy

Pierwsze dni niepodległości po Wielkiej Wojnie

18 sierpnia 2023 | Tomasz Jaklewicz, Tomasz Jaklewicz | Wyświetleń: 1 234

Dawne Ponidzie Tomasz Jaklewicza

        W porównaniu do istniejącego po II wojnie stanu rzeczy, okres przedwojenny – tak naprawdę dla Pińczowa i powiatu, czas biednej wegetacji – mógł jawić się jako czas doskonałej prosperity. Zważywszy, że Polska ówczesna zmagała się z wielowiekową spuścizną zaborów i wojny, osiągnięcia społeczności pińczowskiej w międzywojniu budzą podziw. 

        W pierwszym rzędzie należy podkreślić wielki patriotyzm ówczesnych mieszkańców. Na przykład podczas zbiórki sprzętu wojskowego dla nowo tworzącej się armii polskiej,
w powiecie pińczowskim ofiarowano: 80 sztuk karabinów, 417 bagnetów, 4339 zamków karabinowych,  26 szabel, 5 pistoletów i inny sprzęt, jak: manierki, kociołki, łopatki, kilofy, maski gazowe, plecki, nawet kuchnię i kuźnie polowe. Na wsparcie finansowe zebrano: -szlachetne kruszce i kosztowności Do walki z armią bolszewicką, według sprawozdania Pińczowskiego Komitetu Obrony Państwa z zaciągu ochotniczego wcielono do armii  ok. 300 ochotników, głównie rekrutujących się z pracowników umysłowych, inteligencji i młodzieży szkolnej. Mieszkańcy Pińczowa na rzecz armii złożyli ofiarę w wysokości 66 560 marek, gdy na przykład mieszkańcy Działoszyc ok. 13 000 marek,
a pozostałe gminy zaledwie po kilka tysięcy marek.

        W Pińczowie, w domu Wincentego Pachelskiego przy ul. 3 Maja, pani Chorowiczowa uruchomiła szwalnię, w której przygotowywano dary dla żołnierzy w postaci bielizny, ręczników itd. Zbierano również produkty żywnościowe dla żołnierzy. Produkty te wysyłano na front. Tylko jedna taka przesyłka zawierała: 110 kompletów bielizny, 300 par onuc, 100 funtów mydła, 300 funtów pierników, 240 funtów sucharów, 10 tysięcy sztuk papierosów, zapałki, bibułki tytoniowe, woreczki z tytoniem itd. Wielką ofiarnością wykazywało się ziemiaństwo, jak i chłopi, ofiarujący bezpłatnie produkty rolne na rzecz wojska. Dzięki temu np. w Hajdaszku uruchomiono tanią gospodę na stacji kolejki, gdzie zatrzymywały się transporty wojskowe.

        Nie można zapomnieć, że w tym bardzo trudnym czasie  Sejmik Pińczowski na rzecz III Powstania Śląskiego przekazał 400 000 marek, co w porównaniu do kwot ofiarowanych przez inne sejmiki było znaczącą kwotą.

        Straszliwą plagą w tym czasie była epidemia grypy-hiszpanki- która zabrała około dwustu tysięcy Polaków. Bardzo dawała się we znaki epidemia czerwonki.

        Całe gminy leżą w ogromnej gorączce, wielu chorym bucha krew z ust i nosa. Kto się zaziębi, ten idzie na tamten świat – pisała prasa.  Przebieg choroby bywał  bardzo gwałtowny: ?Bywało, że ludzie budzili się rześcy, wyspani, a wieczorem kolejnego dnia już nie żyli.

        Ówczesny starosta pińczowski Stanisław Nowak raportował:  Zdrowotność w powiecie jest zatrważająca. Tyfus nie wygasa. Są wsie [?] , w których nie spotka się zagrody wolnej od epidemii. Sposób zwalczania chorób jest dotąd niedostateczny. W całym powiecie znajduje się jedynie jeden szpital, który jest za szczupły, by mógł wszystkich chorych pomieścić.

        Sytuację pogarszała zła  sytuacja aprowizacyjna. Brakowało zboża, dlatego też generalnie w połowie 1921 roku ceny na wszystkie produkty spożywcze w powiecie pińczowskim skoczyły do góry. Dotyczyło to zwłaszcza – chleba oraz mięsa.

        Do wojewody pisano z powiatu pińczowskiego: W 1920 roku z chorób zakaźnych panował tyfus plamisty, pod jesień pojawiła się ospa [?]. Ludność powiatu wykonuje wydane zarządzenia, ale raczej niechętnie jako nieprzyzwyczajona do nowszych zarządzeń mających na celu dobro zdrowotne ludności.

        Mój ojciec przywoływał do późnej starości nieco przerobiony cytat z Warszawianki używany przez mojego dziadka, w tym okresie, którym z wisielczym humorem, dodawał sobie otuchy w tych ciężkich czasach: Kto przeżyje wolnym będzie,  a kto umarł wolnym już. Ojciec również w późniejszych latach życia, często pocieszał się tym samym cytatem, co prawda w nieco bardziej humorystycznych kontekstach.

        W ramach profilaktyki, wytworne pińczowianki zaczęły nosić na twarzach maseczki chirurgiczne tak jak czyniły to panie z wielkiego świata, oglądane w ilustracjach gazetowych. Ograniczano także wylewne powitania do uściśnięcia ręki, bez dawnego obcałowywania się.

        Warto pamiętać, doceniając wysiłek społeczeństwa, że w tym czasie, jak w każdym wojennym i powojennym okresie, na Ponidziu panowała szalona wręcz nędza. Jeszcze niedawno przed ustąpieniem z Pińczowa, austriacka komendantura oplakatowała całe miasteczko obwieszczeniami zabraniającymi pod surowymi rygorami rozkopywania grobów żołnierskich, celem obdzierania zwłok z butów i odzienia.

        Austriacy jednakże sami rabowali co tylko mogli.  Już pod koniec wojny chcieli zrabować na cele wojenne, nawet rynny z klasztoru pińczowskiego. Po wizycie komisji wojskowej, która dokonała oględzin, natychmiast dekarze z miasta pracując dzień i całą noc, rynny pozdejmowali i ukryli. Saperzy austriaccy, którzy następnego dnia z niezbędnym sprzętem stawili się na dziedzińcu klasztornym stwierdzili, że na budynku nie ma żadnych rynien.  Zaalarmowani członkowie komisji, która poprzedniego dnia wizytowała klasztor, przecierali oczy i kręcili głowami ze zdziwienia, zachodząc w głowę czy nie ulegli jakimś omamom. Nikt nie poniósł żadnych konsekwencji. A po wyjściu Austriaków z Pińczowa, rynny natychmiast zostały ponownie zamontowane.

        Po Wielkiej Wojnie przystąpiono do odbudowy kraju. W mieście, w tym czasie  żyło 7740 osób, aż 4324 mieszkańców  było Żydami. Na starych zdjęciach, których sporo się zachowało widać ogrom zniszczeń w mieście, niewiele ustępujących zniszczeniom drugiej wojny. 

        W Pińczowie, w grudniu 1919 roku otwarto filię Państwowego Biura Odbudowy Ziemi Kieleckiej. Zadaniem placówki była pomoc w uzyskiwaniu kredytów na odbudowę, zaopatrzenie w materiały budowlane, sporządzanie projektów odbudowy. Sytuacja w Pińczowie była tragiczna, ostrzał z austriackich dział zniszczył  sporo budynków w mieście, a na ich odbudowę nie było pieniędzy.

        Głos Pińczowski  podawał: Miasto Pińczów leżące nad Nidą było przez pół roku miejscem pozycyji wojsk rosyjskich. Wskutek działań wojennych wielka ilość budynków została zniszczona a wiele uszkodzonych tak że do dziś dnia świecą pustkami bowiem właściciele nie mają za co przeprowadzić remontów.

        W 1919 roku jednym z najpilniejszych problemów była odbudowa infrastruktury drogowej i szlaków komunikacyjnych. Starosta pińczowski Stanisław Nowak wyjaśniał: Pod tym względem nie ma gorszych powiatów w Polsce. Mamy jedynie 27 kilometrów dróg bitych, reszta to drogi ziemne, które z nastaniem niesprzyjających warunków atmosferycznych są nie do przebycia. Powiat jest wtedy zalany błotem i odcięty od reszty świata. Nic dziwnego, że powiat, który ze względu na urodzajną glebę powinien być jednym z bogatszych, jest bardzo upośledzony.

        W sprawie zaniedbań w odbudowie powiatu pińczowskiego interweniowała grupka posłów. Niewiele to pomogło, w roku 1922, w mieście wciąż nie odbudowano 73 budynków. Dopiero po 1924 roku, sytuacja zaczęła zmieniać się na lepsze.

Jedna odpowiedź do “Pierwsze dni niepodległości po Wielkiej Wojnie”

  1. Tomek pisze:

    Świetnie się to czyta. Prosimy o więcej

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *


Masz pytania? Napisz do nas:
redakcja@pinczow.com