Santi Gucci na wyciągnięcie ręki

Pięć dni temu w Pińczowie, na mirowskim skwerku zamontowano ławeczkę pamięci Santi Gucciego.

Jest ona kolejną atrakcję naszego miasta i ma na celu przypominać o jego ciekawej historii i ludziach tu niegdyś żyjących.

Ławeczka powstała z inicjatywy Stowarzyszenia Społeczno-Kulturalnego Dla Ponidzia, które również jest pomysłodawcą i inicjatorem stworzenia makiety Pińczowa  stojącej przy belwederze oraz pięciu sów posadowionych w różnych miejscach miasta.

Santi Gucci – architekt i rzeźbiarz królewski – co o nim nam wiadomo? 

częśc I (w oparciu o książke Andrzeja Fischingera)

– Z wypisów akt florenckich znana jest włoska rodzina naszego bohatera, niestety nie jest znana jego dokładna data urodzin.

– Santi Gucci był synem restauratora katedry florenckiej – Giovanniego di Niccolo Albenghi Gucciego (zwanym również Giovanni della Camila) oraz jego drugiej żony ? Marietty, córki Santiego Birbi de S. Gervasio fuori della Porta a Pinti.

– Rzeźbiarz Francesco Camiliani, uczeń Baccia Bandinellego był jego przyrodnim bratem.

– Santi Gucci lata młodości spędził zapewne we Florencji, gdzie uczył się fachu przy ojcu. Również można się domyślać, że odziedziczył talent po ojcu, jak również jego przyrodni brat.  Uczył się przy ojcu, ale pobierał także naukę w warsztacie rzeźbiarza ? może Baccia Bandinellego.

Jako młodzieniec 17-letni dał się poznać jako utalentowany rzeźbiarz, o czym donosił żyjący wówczas literat Cosima Bartolii. Ten ostatni podał, że Santi Gucci wykonał dwie duże statuy, a pierwszą z nich był posąg bogini Wenery.

Jednak nie jest znana ani dokładna data jego narodzin, jak również data jego pojawienia się w Polsce. Prawdopodobnie przybył do nas po ukończeniu 20 roku życia. W przybliżeniu znamy datę śmierci. Jest to albo koniec 1599 roku, albo początek 1600 roku. Zakładając, że Santi Gucci żył około 70 lat możemy przypuszczać, że urodził się około 1530 roku. Do Polski przybył przed 1557 rokiem, w którym to pojawia się pierwsza wzmianka o jego działalności – najpierw jako rzeźbiarza.

– Jak dowiadujemy się z pracy doktorskiej Andrzeja Fischingera poświęconej Santi Gucciemu pierwsza istotna wzmianka o działalności Sani Gucciego pochodzi z roku 1557 i dotyczy jego działalności rzeźbiarskiej. Dokument ? wystawiony rachunek krakowskiej Rady Miejskiej dotyczy zapłaty za pracę związaną z wykonaniem glinianego modelu maszkaronu, który powstał w okresie odbudowy Sukiennic po pożarze. Czyli nasz bohater prawdopodobnie był autorem wzoru maszkaronu do uzupełnienia attyki na Sukiennicach. Same rzeźby wykonał Jan kamieniarz (Johannes lapicida) z kamienia pińczowskiego.

Należy domniemywać, że Santi był już znanym artystą-rzemieślnikiem i przebywał w Polsce co najmniej od roku. Jeżeli powierzono mu prace przy odbudowie Sukiennic, należy domniemywać, że był już uznanym artystą, a może nawet pracował już dla króla. Rok później w rachunkach królewskich znajdujemy wpis o wypłaceniu 40 florenów ?Galatio et Sannthi Italis muratoribus?. Co świadczy, że Gucci był już w służbie króla. Gucci otrzymał od króla Zygmunta Augusta servitoriat królewski, potwierdzony już po śmierci króla.

Wyjaśnijmy, iż serwitorat królewski to przywilej królewski nadawany w dawnej Polsce przez władcę, który wyłączał mieszczanina pracującego na rzecz dworu monarszego z miejskiej jurysdykcji. Obdarowana osoba zyskiwała m.in. wolność od podatków miejskich oraz podlegała specjalnemu sądowi dworskiemu. Santi Gucci dzięki temu przywilejowi został ?sługą królewskim?.

W roku 1572 Gucci sprzedaje dom w Pińczowie, czego nie należy łączyć z całkowitym zerwaniem więzi z Pińczowem. W akcie sprzedaży domu poznajemy imię zony ? Katarzyna z domu Górska. Jej bratem był mieszczanin lubelski – Łukasz. W roku 1575 ?Xantho Guczy S.R.M. muratoris et Catharinae Gorska coniugi? nabywają połowę kamienicy przy ulicy Grodzkiej w Krakowie. Dwa lata później Gucci daje żonie Katarzynie pełnomocnictwo do sprzedaży nabytej wcześniej kamienicy. Akt ten został sporządzony w Kazimierzu Dolnym, prawdopodobnie podczas pobytu Gucciego w Janowcu, gdzie prowadził prace dla Andrzeja Firleja.

Ożywiona działalność artysty na rzecz króla rozpoczyna się, gdy na tronie zasiada Stefan Batory. Już około 1580 roku Santi występuje jako murator cytadeli w Rydze. Późnij spotykamy go przy pracach w pałacu w Łobzowie pod Krakowem. Z budową ta jest związany do roku 1587. Na początku roku 1587 powraca do Janowca. Następnie król powierza mu pracy w zamku sandomierskim. Nie do końca wiadomo jak się te sprawy potoczyły. Z zapisów archiwalnych z lat 1587-1590 mamy wiadomości dotyczące spraw majątkowych Gucciego. W 1587 artysta powiększa stan posiadania w Pińczowie. Kupuje dwa domy. Jeden położony na tak zwanym folwarku niziołkowskim. Dom ten kupuje Katarzyna ? żona od Piotra Gucciego. Drugi z nabytych domów znajduje się przy rynku pińczowskim i został zakupiony przez samego artystę.

Rok później zapisuje Gucci żonie posag w kwocie 500 zł. Z dokumentów dowiadujemy się również, że Santi w 1589 roku przekazuje swój ogród w Janowcu otrzymany od Andrzeja Firleja siostrzeńcowi swojej żony Wojciechowi Żbikowskiemu. W tym też czasie Katarzyna odstępuje swój dom w Janowcu Gucciemu. Rok później Żbikowski zamienia darowiznę od mistrza na dom przy rynku w Pińczowie.

Z tego wynika, że Santi Gucci był związany nie tylko z Pińczowem, ale również mocno z Janowcem.