Święci na Ponidziu

Wzdłuż polnych dróg całego Ponidzia, również w miasteczkach i wsiach do dnia dzisiejszego można spotkać charakterystyczne dla regionu kamienne figury świętych.

Najwięcej do dziś stoi posągów św. Floriana – tego od pożarów, św. Jana Nepomucena – od powodzi, Matki Bożej, św. Antoniego i Franciszka. Jest również wiele przydrożnych krzyży, nierzadko podwójnych oraz małych kapliczek. Można również spotkać posągi świętych: Agaty, Anioła Stróża, Chrystusa Frasobliwego, Jana Kantego, Mikołaja oraz Tekli.
Najczęściej ich fundatorami byli ludzie wypraszający łaski u swych patronów, lub dziękujący im za opiekę i wstawiennictwo.

Białe figury świętych, krzyże, czy też małe kapliczki wykonane z pińczowskiego wapienia, zwanego Pińczakiem są charakterystycznym elementem tutejszego krajobrazu. Stoją na rozstajach dróg, przy gościńcach, w dawnych parkach dworskich, na placach przykościelnych, przy domostwach, pośród łanów pól lub nad leniwie płynącymi wodami rzek i strumieni.

Ponidziańscy święci stoją najczęściej na półtorametrowych postumentach, w miejscach widocznych z daleka. Nieco spatynowany kamień nadaje im powagi i dostojeństwa.
Na wiosnę każdego roku większość pomników stojących we wsiach jest malowana (co nie jest najlepszym sposobem na ich konserwację) i ozdabiana kwiatami i chorągiewkami. Przy nich, w maju kobiety zbierają się i wspólnie śpiewają pieśni maryjne.

Widok z dala bielejących się posągów, zwanych czasami przez turystów kapliczkami nadaje Ponidziu dostojeństwa, a zarazem łagodności.
A jak rozpoznać świętych? To sprawa wcale nie taka trudna. Wystarczy znać kod podpisu, czyli atrybut jaki przypisany jest świętemu.

Święci i ich atrybuty:

Agata – patronka nianiek, matek karmiących, przywoływana w razie różnych chorób piersi i płuc – to kobieta trzymająca na patenie jedną lub dwie obcięte piersi, towarzyszy jej ogień.

św. Agata – Skowronno Dolne

Antoni z Padwy – patronuje sierotom, więźniom, rozbitkom, ale najczęściej wzywany jest przy szukaniu zagubionego lub skradzionego przedmiot – jego głównym atrybutem jest trzymane na rękach Dzieciątko Jezus, lilia lub księga.

Barbara – patronka górników, dobrej śmierci – przedstawiana z wieżą z trzema oknami, mieczem, pawim piórem, armatą, bądź kulami armatnimi, kielichem z hostią, niekiedy u jej stóp przedstawiony jest własny ojciec i jej oprawcy.

Florian z Lorch – wzywany przeciw pożarom, piorunom, oparzeniom i powodziom – przedstawiany w stroju rycerskim, w hełmie, ze szpadą i sztandarem, wylewający wodę z wiadra. Czasami przedstawia się go z kamieniem młyńskim i gniazdem bocianim.

św. Florian przy drodze do Skowronna Górnego

Franciszek z Asyżu – wzywany w razie biedy –  przedstawiany w zakonnym habicie, przepasanym sznurem z trzema węzłami, czasami z krucyfiksem, z którego wychodzą promienie stygmatów.
Mikołaj z Miry i Bari – święty do pomocy w razie błędów sądowych, przeciwko złodziejom, prosi się go również o szczęście w małżeństwie – jest przedstawiany jako brodaty starzec w szatach biskupich z widocznym paliuszem, mitrą i pastorałem. Trzyma 3 kule. Czasami u jego stóp są postacie 3 chłopców oraz 3 panien.

Hubert – patron myśliwych, leśników, opiekuje się psami myśliwskimi – w ikonografii przedstawiany jako biskup lub myśliwy, lub przedstawiony obok jelenia z krzyżem pomiędzy rogami, lub stułą i kluczem, rogiem myśliwskim z psem lub sokołem na ramieniu.

św. Hubert las w Chruścicach

Jan Nepomucen – chroni przed wylewem rzek, ale ratuje też w czasie wielkiej suszy – to mężczyzna w szatach kanonika, w trójgraniastym kapeluszu i biskupiej pelerynce, trzyma w dłoniach krucyfiks, nierzadko ma wieniec z 5 gwiazd.

św. Jan Nepomucen – stara droga do kościoła w Młodzawach

Matka Boska – przedstawiana jest jako kobieta w długiej szacie, stojąca na kuli ziemskiej, stopę trzymającą na (rogalu) księżyce. U jej stóp pełznie wąż.

MB Skowronno Dolne

Tekla, była uczennicą św. Pawła – patronuje umierającym – to kobieta w bogato drapowanej szacie z szerokimi rękawami trzymająca bosą stopę na głowie lwa.

św. Tekla  – Kopernia

Na Ponidziu często spotykany jest podwójny krzyż.

podwójny krzyż przy drodze z Bogucic do Gacek