Co wreszcie z tym zalewem

Dolina Nidy do lat 70 XX wieku stanowiła jeden z najbogatszych terenów przyrodniczych Europy. Osuszenie Doliny i regulacja rzeki Nidy w jej środkowym biegu doprowadziła do degradacji środowiska. W wyniku tego działania zniszczono deltę śródlądową i naturalne bagna, które w czasie powodzi przechwytywały i zatrzymywały nadmiar wody (spowalniały falę powodziową i pozwalały szybko wrócić rzece do stalego koryta)

Pozostałości delty śródlądowej i występujacych tam naturalnych bagien

Destabilizując funkcję rzeki poprzez jej wyprostowanie na odcinku Rębów – Pińczów doprowadzono do przyspieszenia przepływu Nidy, co w efekcie dało jej wypłycenie poniżej odcinka wyregulowanego. To właśnie jest przyczyną częstych wylewów rzeki, zabagnienia gruntów rolnych  oraz tworzenie się rozlewisk w nowo powstałych depresjach (w stosunku do podniesionego dna koryta rzeki).

Po regulacji Nidy pozostały meandry

Zalew, który miał pełnić rolę zbiornika retencyjnego i rekreacyjnego dla Pińczowa i okolic, od dawna nie spełnia swoich funkcji. Jest zamulony, zarasta roślinnością, grozi mu zagniwanie a chronionym gatunkom szczeżui grozi  wyginięcie.

Pińczowski zalew i wyregulowana Nida /zdjęcia zrobiono przy współpracy Grzegorza Bąka/

Z rozmowy z panią Aliną Pełką z Urzędu Miejskiego w Pińczowie dowiedzieliśmy się, że władze naszej gminy są bardzo zainteresowane poprawą warunków użytkowych akwenu.

25 kwietnia 2007 roku Gmina Pińczów zleciła naukowcom z Katedry Inżynierii Wodnej Akademii Rolniczej w Krakowie, Instytutowi Ochrony Przyrody PAN w Krakowie i Regionalnemu Zarządowi Gospodarki Wodnej w Krakowie opracowanie koncepcji poprawy warunków użytkowania zalewu pińczowskiego.
Czteroosobowa grupa zajęła się badaniem akwenu, określeniem obecnego jego stanu i przygotowaniem koncepcji poprawy warunków jego użytkowania. 

Oto co stwierdzono:

• Podczas regulacji Nidy w latach 1973/74 w części jej starego koryta powstał zalew. Nieco później bo w latach  79/80 został poszerzony w stronę dworca autobusowego.


• Przy obecnym przepływie nie stwierdzono wykształconych strug wody w zalewie. Woda praktycznie może być uznana za stojącą.


• Na jej słaby ruch i procesy mieszania się ma wpływ podłużny kształt zalewu, wiatr i ekspozycja słoneczna.


• Woda jest nieruchoma i klarowana przez rośliny (dzięki temu zjawisku można korzystać z plaży nad zalewem).


• Prędkość wody wywołana wpływem wody z Nidy przez doprowadzalnik jest mniejsza od jej ruchu wywołanego np. wiejącym wiatrem.


• Woda w zalewie wymienia się w czasie 7,5 dnia.


• Obecnie dno zalewu pokrywa około 40cm warstwa mułu, co powoduje, że mieści się w nim znacznie mniej wody niż przewidywano.


• Zamulenie zbiornika wynika z wolnego przepływu wody, wytracania się osadów w doprowadzalniku oraz z zamulania po powodziach.


• Przy obecnej zawartości związków biogennych zalew znajduje na granicy rozwoju procesów gnicia.


• Obecnie z Nidy pobierana  jest okresowo woda w ilości 170l/s. Aby poprawić warunki tlenowe akwenu dopływ powinien wynosić 320l/s, a okresowo 630l/s. Niestety obecnie urządzenie spustowe pozwala odprowadzić tylko 200l/s.


• Ponadto zwierciadło wody przy wylewie znajduje się 65cm powyżej dna wylotu, co powoduje dławienie przepływu.


• W czasie pomiaru spadku odprowadzalnika (ciek płynący pomiędzy ogródkami działkowymi)  stwierdzono daleko idącą samowolę użytkowników działek. Pobudowane zostały zastawki, przepusty, kładki – co ogranicza możliwości zwiększenia wydatku odprowadzalnika bez podtopienia działek. Ponadto ciek został niepotrzebnie spiętrzony. 

Koncepcja poprawy warunków.

Koncepcja przedstawia I etap odtworzenia naturalnej równowagi przepływu w Nidzie i jej starorzeczach. Zakłada ona doprowadzenie pińczowskiego zalewu do takiego stanu, aby: woda w zalewie wymieniała się w czasie 48 godzin, prędkość wymiany zapobiegała osadzaniu mułu i istniała możliwość odnowy siedlisk małż i stanowisk ryb.

Ponieważ w chwili obecnej nie ma możliwości zwiększenia wydatku przepustu pod drogą, planuje się przygotowanie kanału ulgi pod lotniskiem. Ma to być betonowa rura o średnicy 800mm, zakończona klapą zwrotną od strony Nidy o nachyleniu 2,4 promila w kierunku rzeki. Tą „drogą” zrzucana będzie woda awysoka (z powodzi), co zapewni szybkie osuszanie terenów (w tym również  lotniska) po wiosennych wylewach. 
Planowane jest też wykonanie grodzi (co pozwoli na okresowe wzniesienie zalegających na dnie osadów), oraz zamontowanie na przepuście tzw. Mnicha co pozwoli na ciągłe odprowadzanie wody i mułu.

Obecnie Gmina stara się ośrodki pozabudżetowe w ramach projektu Renaturyzacji Nidy prowadzonego przez Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Krakowie.

Postaramy się na bieżąco informować czytelników o pracach związanych z zalewem.

Wyjaśnienia:

Szczeżuja wielka, spłaszczona, pospolita, skójka rzeczna i skójka malarz, to małże jakie możemy spotkać w pińczowskim zalewie. Dwie pierwsze znajdują się na liście gatunków ginących i to właśnie im, gromadzący się na dnie zbiornika muł najbardziej zagraża.