Spór o mienie pożydowskie w Pińczowie

Gmina żydowska chce przejąć słynną synagogę w Pińczowie wraz z sąsiednim budynkiem. Z pewnością do tego dojdzie, ale nie wiadomo, co się stanie z sąsiednim budynkiem, w którym jest teraz ośrodek zdrowia

W środę w Warszawie zebrała się Komisja Regulacyjna do spraw Gmin Wyznaniowych Żydowskich. Chce ona rozwiązać spór między katowicką gminą żydowską a pińczowskim samorządem. Gmina domaga się przekazania własności zabytkowej, XVI-wiecznej synagogi oraz sąsiedniego budynku przy ul. Klasztornej 6.

– Przekazanie tego pierwszego budynku wydaje się bezsporne. Gmina dysponuje odpowiednimi dokumentami – mówi Mariusz Cołoszyński, dyrektor Wydziału Spraw Obywatelskich i Migracji Świętokrzyskiego Urzędu Wojewódzkiego, uczestnik środowego spotkania.

– Gmina żydowska deklaruje, że w synagodze nadal będzie muzeum i ja nadal będę nim kierował – mówi Jerzy Znojek, kierownik Muzeum Regionalnego w Pińczowie.

W ostatnich latach pińczowski samorząd, konserwator zabytków i osoby prywatne wyłożyły aż milion złotych na remont synagogi. – Powstaje pytanie, czy po zmianie właściciela gmina nie powinna zwrócić części tych nakładów – mówi Cołoszyński.

Kontrowersje wzbudza budynek przy ul. Klasztornej 6, w którym mieści się teraz Samorządowy Zespół Opieki Zdrowotnej. Gmina żydowska twierdzi, że wcześniej znajdowała się tam synagoga (według prawa powinna wrócić do gminy), a samorząd, że był to jedynie dom modlitw (wówczas powinien pozostać własnością skarbu państwa). – Komisja nie uznała takiego podziału i zinterpretowała je jako jedno – mówi Cołoszyński.

Tym samym przyznano rację gminie żydowskiej, bo budynek przy Klasztornej 6 będzie traktowany tak, jakby była tam synagoga.

Teraz obie strony mają trzy miesiące na przedstawienie komisji kolejnych dokumentów potwierdzających swoje racje. Jeszcze w styczniu w starostwie pińczowskim planowane jest spotkanie zainteresowanych stron.

Synagoga w Pińczowie
Jest w stylu renesansowym, powstała na przełomie XVI i XVII wieku. Do dziś bardzo dobrze zachowane są fragmenty polichromii z drugiej połowy XVIII wieku. To były lata świetności synagogi, a Pińczów uchodził wtedy za stolicę żydostwa małopolskiego (Żydzi stanowili 60 proc. mieszkańców). Synagoga jest jednym z najważniejszych zabytków kultury żydowskiej w Polsce, odwiedza ją wiele wycieczek. Od 30 lat opiekuje się nią pińczowskie muzeum. Odremontowało ją w porozumieniu z katowicką gminą żydowską. W synagodze wystawiana była stała ekspozycja poświęcona Żydom pińczowskim, galeria sztuki, organizowano koncerty i spotkania młodzieży. Niespodziewanie w trakcie remontu gmina żydowska wystąpiła o jej zwrot.

Ośrodek zdrowia
Budynek wybudowano po II wojnie światowej na dawnym placu bożniczym, w miejscu gdzie od 1825 roku znajdował się dom modlitw. Mieściła się tu prokuratura, milicja, sztab wojskowy, a ostatnio ośrodek zdrowia.

DLA GAZETY
Janusz Cedro – świętokrzyski konserwator zabytków
Dzięki opiece i trosce gminy oraz konserwatora synagoga istnieje. Gdyby nie praca muzeum i środki publiczne, popadłby w ruinę. W ramach roszczeń musi być uregulowana sprawa środków na wymianę dachu, odtworzenia malarstwa i prac konserwatorskich w głównej sali. Teraz prowadzone są prace związane z rekonstrukcją polichromii. Obiekt zaczął funkcjonować, organizowane są tam koncerty, imprezy. Jeśli gmina żydowska przejmie synagogę będę wymagał programu i sposobu jej użytkowania. Mam jednak nadzieję, że muzeum nadal będzie się nią opiekować.